Vragen Webinar Transitievisie Warmte


Groen gas & waterstof

  1. Kan groen gas gemengd worden met aardgas? Zo ja, in welke verhouding? 
    Groen gas heeft exact dezelfde eigenschappen als aardgas en kan daarmee onbeperkt gemengd worden. 

  2. Wat is er nodig om - stel 20 miljoen m3 groen gas vanuit een mestvergister - op het net te 'drukken' op een regionaal netwerk om 6 km verderop een oude stadskern te voorzien van gas? 
    Dat is sterk locatie-afhankelijk: zit de mestvergister vlak naast het regionale hoofdgasnet dan zijn de kosten minimaal, zit de vergister ver weg van een bestaand gasnet dan lopen de kosten op. Voor het doorrekenen van een specifieke case kunt u een quickscan laten maken door Enexis en zo een kosten-indicatie krijgen. 

  3. Waarom zou je een warmtepomp toepassen als de bestaande CV installatie op groen gas kan draaien? 
    We pleiten voor het gebruik van een hybride warmtepomp, ofwel een kleinere warmtepomp naast een (bestaande) cv-ketel. De warmtepomp kan een woning tot bepaalde temperaturen effectief verwarmen op basis van duurzame elektriciteit. Op momenten dat het echt koud wordt en de warmtepomp niet meer efficiënt draait (en dus veel groter uitgelegd zou moeten worden) springt de cv-ketel bij en verwarmt dan de woning. De warmtepomp zorgt dus voor een lager gasverbruik en daarmee efficientere besteding van het schaarse gas, terwijl zeker bestaande energie-onzuinige woningen toch comfortabel warm blijven.

  4. Welk percentage groen gas is beschikbaar gebouwde omgeving? 
    Er is nog geen mechanisme beschikbaar wat een verdeling van groen gas tussen sectoren regelt anders dan marktwerking. De handel in groen gas gaat nu via certificaten en die gaan naar diegene die er het meest voor willen betalen. Mogelijk dat via de landelijke overheid er stimuleringsmaatregelen komen specifiek gericht op bepaalde sectoren.

  5. Wat maakt waterstof 'groen'? 
    Waterstof is een energiedrager en geen energiebron op zichzelf. Ofwel wanneer de energie waarmee waterstof gemaakt wordt groen is (zoals elektriciteit uit windmolens) maakt dat de waterstof groen. Dit in tegenstelling tot “grijze” waterstof dat gemaakt wordt uit het kraken van aardgas of elektrolyse van water met kolenstroom. Een derde variant is blauwe waterstof, waarbij de CO2 die bij de productie van grijze waterstof vrijkomt wordt afgevangen en opgeslagen. 

  6. In hoeverre is groen gas op de lange termijn een betrouwbare bron? Mede ingegeven door het maatschappelijk debat omtrent het verkleinen van de veestapel en ook het gebruik van biomassa.
    De ambities voor de 2 miljard kuub groen gas zijn gebaseerd op de beste inschattingen voor de reststromen biomassa uit enkel Nederland in 2030 binnen een meer circulaire economie. Deze reststromen bevatten dus de biomassa die niet op een andere, hoogwaardigere manier ingezet kan worden en bevat ook geen importstromen houtige biomassa waar nu veel debat over is. Een aardig aandeel is inderdaad ook gebaseerd op mest, maar ook voedselafval, rioolslib, GFT en bijvoorbeeld bermgras en snijafval. Tegenover de afname van deze binnenlandse bronnen staan ook technologische ontwikkelingen waardoor efficiënter en ook andere biomassabronnen aangesproken kunnen worden. Daarnaast verwachten we dat er ook import van biomassa (met in achtneming van strenge duurzaamheidseisen) verder zal groeien. 

  7. Waterstof verbranden? Waarom geen brandstofcel? 
    Een brandstofcel is ook een optie om een woning mee te verwarmen en levert daarnaast ook elektriciteit. Deze technologie past echter minder bij de energievraag en het energieprofiel die bestaande woningen hebben en is bovendien een stuk complexer en kostbaarder dan een cv-ketel op waterstof 

  8. Gaan groen gasnetten en waterstofnetten in de gebouwde omgeving naast elkaar bestaan? Zo nee, wie beslist dan wat waar komt? 
    Een van de voordelen van beide duurzame gassen is dat het door het bestaande aardgasnet gedistribueerd kan; wij zien het dus niet voor ons dat er nieuwe, parallelle gasnetten voor een van de twee aangelegd gaan worden. De keuze voor welk gas (of mengsel van groen gas en waterstof) er door heen stroomt ligt bij de gemeente in samenspraak met de bewoners en de netbeheerder. 

  9. Zet je de waterpomp altijd in ter ondersteuning van bestaande installaties?  

    Bij nieuwbouw en veel nieuwere woningen kan een warmtepomp de volledige warmtebehoefte dekken. Bij oudere woningen met een hoge piekwarmtevraag (in de koudere wintermaanden) ondersteunt de hybride warmtepomp de CV-ketel. De CV ketel zorgt overigens ook vaak het hele jaar door voor het warm tapwater.

  10. Is groene waterstof op termijn (20-30 jaar) haalbaar voor woningen? Of moeten we dit reserveren voor industrie en zwaar vervoer? 
    De verwachting is dat het groeiende volume groene waterstof de eerste jaren vooral door industrie zal worden gekocht, omdat die veelal nog minder rendabele alternatieven hebben om te verduurzamen dan huishoudens. Op lange termijn zal het ook economisch beschikbaar komen voor huishoudens maar het is nog te vroeg om te zeggen wanneer en in welke mate. 

  11. Waar en hoe kan ik een groen gas certificaat kopen voor mijn buren kopen? 
    Bij meerdere grote energieleveranciers kun je nu al écht groen gas kopen (soms gecombineerd met delen CO2-gecompenseerd aardgas). Er is een partij waar je op ludieke wijze groen gascertificaten in cadeau vorm kunt kopen, bijvoorbeeld een jaar douchen op groen gas (www.vergroenjegas.nl). Enexis heeft geen relatie tot vergroenjegas.nl 

  12. Lokaal is zeer grote overlast van het produceren van groen gas. Dan moet je het ook beschikbaar stellen voor lokaal. Er blijft dan nog steeds meer dan zat over om het ook elders in te zetten (grote overcapaciteit van de installaties). 
    In de eerste plaats moet gekeken worden of de overlast niet beperkt kan worden door mee te denken in locatiekeuzes, aanrijroutes en het handhaven bij geluid /stankoverlast. Technisch zijn hier oplossingen voor en dit is goed mogelijk. 

    Een lokale producent zou er vervolgens inderdaad goed aan doen om te kijken of er door omwonenden geparticipeerd kan worden en/of korting op de aanschaf van groen gas gegeven kan worden. Het is echter niet mogelijk om het gebruik van groen gas te beperken tot de lokale omgeving. Het wordt immers ingevoed op het regionale of landelijke gasnet. Dit is tevens niet wenselijk vanuit systeemperspectief. Groen gas is schaars en kan daarom het beste daar worden ingezet waar het de meeste waarde heeft. 

  13. <Vervolgvraag op vraag 12> Het heeft toch ook te maken met de ambitie die je als gemeente jezelf hebt opgelegd? Dat geldt tenslotte ook voor CO2-neutraliteit.
    Een gemeente die als doel heeft CO2 neutraal te worden, kan dat bijvoorbeeld doen door groene stroom en groen gas certificaten te kopen. Hiermee stimuleer je ook de productie van duurzame energie. Je kunt niet lokaal geproduceerde duurzame energie zonder meer claimen. De geproduceerde elektronen of moleculen gaan immers de netten in en zijn daar niet meer te onderscheiden van niet-duurzame energie. 

  14. Het dilemma is dat baten en lasten voor groen gas wellicht niet terecht komen bij de omgeving. Aardgas problematiek... Hoe kunnen we dat voorkomen? 
    In de eerste plaats moet gekeken worden of de overlast niet beperkt kan worden door mee te denken in locatiekeuzes, aanrijroutes en het handhaven bij geluid /stankoverlast. Technisch zijn hier oplossingen voor en dit is goed mogelijk. 

    Een lokale producent zou er vervolgens inderdaad goed aan doen om te kijken of er door omwonenden geparticipeerd kan worden en/of korting op de aanschaf van groen gas gegeven kan worden. 

  15. Er is geen sprake van volledige marktwerking. Is nu ook niet met gas; de industrie betaalt veel minder. Hoe zit dit? 
    Het ministerie van Economische Zaken denkt momenteel na over stimuleringsmaatregelen om in ieder geval de productie van groen gas te stimuleren. Onderdeel daarvan zou kunnen zijn om de belasting op het gebruik van groen gas voor bepaalde sectoren te verlagen. 

  16. Welke ambitie kan er voor gebruik waterstof in de bebouwde omgeving gesteld worden. 10% groen gas, x% waterstof? 
    Er bestaat geen voorspelbaar verdelingsmechanisme voor hoeveel groen gas / groene waterstof naar welke sector gaat. Dat zal hoofdzakelijk op vraag en aanbod gebaseerd zijn. Voor groen gas staat het te verdelen volume op de ambitie van 2 miljard m3 in 2030, voor waterstof zijn er nog geen betrouwbare getallen beschikbaar. Dat laat onverlet dat isoleren en het verlagen van de gasvraag nu al goeie stappen zijn waarmee tijd gekocht kan worden tot die duidelijkheid er wel gaat komen. 

  17. In welke verbruikersgroep is de grootste bereidheid tot het betalen voor Groen gas? 
    Momenteel lijkt dat de industrie en transport te zijn, maar mogelijk dat daar door stimuleringsmaatregelen van de overheid verandering in komt. Dat kan bijvoorbeeld zowel zijn door het onaantrekkelijker maken van aardgas als wel het verlagen van de belasting van groen gas voor consumenten. 

  18. Waarom kan groen gas alleen op basis van certificaten worden verstrekt? Hoe werkt dat? 

    Net als bij groene stroom krijg je als huishouden niet perse de moleculen die in een groen gas installatie geproduceerd zijn maar (totdat het systeem 100% gevuld is met groen gas) kan dit ook aardgas zijn. Op systeemtechnisch niveau en in de boekhouding geldt echter wel dat er voor iedere afgenomen kuub groen gas er wel daadwerkelijk in Nederland een kuub groen gas geproduceerd moet worden. Dit wordt gegarandeerd door middel van certificaten, ofwel garanties van oorsprong. Vertogas is de partij in Nederland die dit organiseert, consumenten hoeven alleen maar bij hun leverancier aan te geven dat ze écht groen gas willen (in tegenstelling tot bos-gecompenseerd gas of waar de CO2 uitstoot op andere manier wordt gecompenseerd). 

    Dus wanneer iemand in Breda via zijn leverancier een kuub groen gas koopt, koopt hij/zij direct ook een certificaat voor deze kuub. Vervolgens kan het een producent in Drenthe zijn die een kuub levert aan het gassysteem en hiervoor een certificaat verkoopt. Een grijsgras kopende Drent kan vervolgens toevallig het fysieke groene molecuul krijgen, terwijl de groen gas kopende Bredanaar fysiek een grijs molecuul gebruikt. Op Nederlandse schaal past dit echter perfect. 

    Uiteraard zijn er ook gevallen dat wanneer iemand vlak bij een groen gasproducent woont en ook groen gas koopt hij dit ook fysiek ontvangt, maar dat maakt systeemtechnisch niet uit.  

  19. In hoeverre moet je afhankelijkheid van H2 uit de Sahara of iets dergelijk willen? 
    Dan wordt net zo afhankelijk als bij bijvoorbeeld Russisch aardgas. 

    Het is onwaarschijnlijk dat op het oppervlak van Nederland er in de vorm van wind- en zon er voldoende energie zal kunnen worden geproduceerd om het hele jaar door in onze behoefte te kunnen voorzien. De mogelijkheden voor grootschalige opslag van duurzame elektriciteit blijven beperkt in relatie tot de enorme energievraag die Nederland heeft. Dit leidt ertoe dat als we die energievraag willen houden iets aan import (en op momenten) export van energie zullen moeten doen. De optie om dat in waterstofvorm te doen lijkt daarbij een kosteneffectieve. Deze afhankelijkheid heeft inderdaad geopolitiek gevolgen, maar dat hebben helaas alle realistische opties. 

  20. Voor waterstof zullen in de nabijheid van de zonnepanelenparken/windparken voorzieningen worden gebouwd. Wat is de omvang van zon voorziening? 
    Waar en en met welke omvang waterstofproductielocaties komen is nog onderwerp van onderzoek. Het is goed mogelijk at er een beperkt aantal grootschalige productielocaties komen op bestaande industrieterreinen. In het GZI-Next project wordt bijvoorbeeld gekeken of oude NAM productielocaties omgezet kunnen worden naar locaties voor groen gas en waterstof. 

    Het ruimtebeslag van zo’n installatie zoals overigens beperkt zijn, bij pilotlocaties met aangesloten zonneparken past de installatie in enkele zeecontainers. 

  21. Hoe gaan we ruimte creëren in de ondergrond wanneer we de verschillende opties open laten? E-net moet verzwaard worden en gasnet gaat niet geruimd worden. De ondergrond ligt erg vol, ook als je kijkt dat er vergroend moet gaan worden (bomen op leidingen is niet wenselijk). 
    Het ondergrondse ruimtebeslag is een bekende en flinke uitdaging. Groen gas en waterstof hebben hierbij het voordeel dat er gebruik gemaakt kan worden van al bestaande leidingen en er niet bijvoorbeeld een fors warmtenet naast hoeft. Ook hoeven in de hybride route elektriciteitsnetten minder verzwaard te worden dan in een all-electric variant omdat voor de piekvraag gas in plaats van elektriciteit wordt gebruikt. Desalniettemin blijft het een flinke puzzel. 

  22. Als gemeente moet dus worden gekozen tussen groen gas en waterstofgas voor wijken. Op basis waarvan kan ik dit bepalen? 
    Hét grote verschil tussen groen gas en waterstof is het verwachte moment wanneer het naar verwachtingen voor woningen beschikbaar is. Een aspect waarop de keuze gemaakt zou kunnen worden is dus de timing; de wijken die eerder aan de beurt zijn op groen gas en waar nog geen keuze over gemaakt hoeft te worden kunnen voorbereid worden op waterstof. Concreet betekent het in eerste instantie hetzelfde: begin met goed isoleren en hybride warmtepompen. 

  23. Is er al een oplossing voor potentiële overproductie van groen gas in geval van warme zomernachten, waarbij de vraag naar gas laag is? Opslag? Niet alle producenten van groen gas kunnen de productie afschalen namelijk. 

    Ja, netbeheerders hebben methodieken en technologieën ontwikkeld om de lokale productie via onder andere het landelijke gastransportnet over heel Nederland te verdelen. Een voorbeeld hiervan is de Groen Gas Booster van Enexis Netbeheer en GTS.  

    De situatie waar in heel Nederland er zomers onvoldoende gasafname is licht nog ver in de toekomst. Op dat moment kan ook aan het gebruik van de ondergrondse opslagen van GTS gedacht worden.

  24. Is het goedkoper om energie voor het verwarmen van de bebouwde omgeving te transporteren over waterstofnet/groengasnet of via elektriciteitsnet?

    Dit is sterk situatie en locatieafhankelijk. Op dit moment is dat gemiddeld inderdaad zo, wanneer je je realiseert dat het gemiddelde huis nu jaarlijks 13.000kWh aan energie binnenkrijgt via de gasaansluiting versus 2.800 kWh in elektriciteitsvorm. Dit terwijl de netwerken kosten voor gas veelal lager zijn dan voor een elektriciteitsaansluiting. 

    Op regionaal en landelijk niveau gelden weer andere sommen, maar is lange afstand transport in gasvorm veelal goedkoper per energie-eenheid. Uiteindelijk moet natuurlijk wel gekeken worden naar de totale kosten die gelden voor zowel het transport, productie als ook de manier waarop de energie ingezet wordt. 

  25.  Is het technisch haalbaar en/of realistisch dat de hele gebouwde omgeving in 2050 op waterstof en groen gas komt? 
    We verwachten dat een mix van oplossingen optimaal is. Nieuwbouw kan nu al kosten efficiënt met duurzame stroom verwarmd worden en met een duurzame bron zijn warmtenetten in wijken ook een goede oplossing. Hoewel we verwachten dat het aandeel duurzame gassen flink zal stijgen blijft het een schaars goed en is het niet wenselijk al het huidige aardgas 1 op 1 te vervangen. 

  26. Komen bij het verbranden van groen gas geen broeikasgassen vrij? 

    Groen gas heeft een zogenaamde kort cyclische CO2-keten. Dat betekent dat de biomassa die de grondstof is voor het groen gas dezelfde hoeveelheid CO2 opneemt als dat er bij verbranding van het groen gas vrijkomt. Netto is het daarmee broeikasgasvrij. 

    Een voorbeeld voor mest: 
    Gras groeit door o.a. CO2 uit de lucht te halen -> koe eet gras -> koe produceert mest -> mest wordt omgezet in groen gas -> groen gas wordt verbrand en produceert o.a. CO2. Gras groeit door CO2, etc. 

    Afhankelijk van de definitie kun je voor specifiek mest zelfs stellen dat er negatieve CO2 uitstoot is doordat het methaan uit het mest niet vrijelijk de lucht in gaat maar verbrand wordt tot o.a. CO2. Methaan is per eenheid een veel sterker broeikasgas dan CO2.