Terug naar overzicht

Elektriciteitsnet verder onder druk: kabinet en netbeheerders nemen ingrijpende maatregelen 

18 okt. 2023

Het steeds hogere tempo waarin er extra transportcapaciteit wordt gevraagd overstijgt de snelheid waarmee netbeheerders het elektriciteitsnet kunnen uitbreiden. Hoewel er in alle regio’s volop wordt gewerkt aan het net, zijn de miljardeninvesteringen en aanvullende maatregelen helaas niet toereikend. De netbeheerders signaleren dat Nederland een volgende fase in gaat, waarbij de toegang tot het elektriciteitsnet verder onder druk komt te staan. Zonder deze ingrijpende maatregelen, vertraagt de woningbouw, de economische groei en de verduurzaming van Nederland.  

Op steeds meer plekken in Nederland is een nieuwe aansluiting of verzwaring voor een bedrijf of woning helaas niet meer vanzelfsprekend. Dit vraagt om een serieuze versnelling van de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Daarnaast nemen netbeheerders en de overheid aanvullende maatregelen om het elektriciteitsnet toegankelijk en betrouwbaar te houden. Voorbeelden hiervan zijn het verplichten van slimme laadpalen, stuurbare warmtepompen, en het verplicht ontlasten van het stroomnet op spitsmomenten. Ook vraagt het veranderend energiesysteem om ander gedrag, door het net vooral te gebruiken als het aanbod van energie groot is.  

Stand van zaken in gebied van Enexis 
In het gehele verzorgingsgebied van Enexis is op dit moment de beschikbare transportcapaciteit voor grote klanten (bijna) vergeven. Alleen in grote delen van Groningen, een aantal gebieden in Overijssel en in het noorden van Drenthe hebben we op dit moment geen wachtlijsten voor grote afnemers van elektriciteit. Al deze gebieden kleuren nu geel (fase 1), hetgeen betekent dat de resterende capaciteit bijna vergeven is.
 
In Drenthe starten we vanaf 19 oktober met het vrijgeven van de 46 MW die TenneT heeft vrijgemaakt in het hoogspanningsnet, maar daarmee kunnen we niet alle klanten op de wachtlijst bedienen. In Noord-Brabant en Limburg is sinds 2022 sprake van transportschaarste – daar verandert nu niets.   
 
De gezamenlijke netbeheerders communiceren vandaag dat er in bepaalde gebieden ook beperkt ruimte is voor consumenten en andere kleinverbruikers. Op dit moment kan Enexis kleinverbruikers nog helpen, maar we verwachten dat deze problematiek uiteindelijk ook in ons gebied impact gaat hebben op kleinverbruikers. Waar, wanneer en in welke mate dit het geval gaat zijn, is op dit moment niet in te schatten.  

Nederland stapt massaal over op elektriciteit  
De energietransitie zorgt voor een enorme verbouwing van het energiesysteem, waarbij we steeds meer elektriciteit gebruiken. Het aantal warmtepompen dat wordt geïnstalleerd groeit dit jaar naar 170.000, een stijging van 60% ten opzichte van 2022. Dit aantal stijgt door naar 300.000 per jaar. Inmiddels staan er 500.000 laadpalen in Nederland. Dit aantal groeit door naar 2 miljoen in 2030 (500 nieuwe laadpalen per dag). Verder stappen bedrijven massaal af van het aardgas en vragen om een (zwaardere) aansluiting op het elektriciteitsnet.   

Er ligt momenteel in heel Nederland voor ruim 105 gigawatt (vergelijkbaar met ruim 150 keer het vermogen van Amsterdam) aan aanvragen voor verzwaringen of nieuwe aansluitingen voor elektriciteitsafname. Dit zijn bijvoorbeeld aanvragen voor grootschalige batterijen (75GW) en industrie, bedrijven, datacenters, waterstoffabrieken en nieuwe woonwijken. Al deze ontwikkelingen opgeteld gaan veel sneller dan dat netuitbreidingen kunnen worden gerealiseerd. De stijgende energieprijzen en toenemende klimaatambities zorgen hierbij voor een flinke versnelling. Gebruikers stappen massaal over op elektriciteit.   

Veranderend energiesysteem vraagt ander gedrag 
De gezamenlijke netbeheerders geven aan dat de elektriciteitsvoorziening vooral op de spitsmomenten onder druk staat, waarbij de maximale grenzen worden bereikt. Dit brengt risico’s met zich mee op vertraging van de woningbouw, van de economische groei en van de verduurzaming van Nederland. Dit is een ongemakkelijke waarheid waar we in deze transitie mee te maken krijgen. De energie-infrastructuur vormt het fundament van onze samenleving. Om het energienet zoveel mogelijk toegankelijk te houden vraagt dat niet alleen forse investeringen in het energienet, maar ook om ander gedrag van ons allemaal. Elektriciteit is niet langer onbeperkt beschikbaar.   

Flexibiliteit bedrijven en huishoudens 
Het nieuwe energiesysteem vraagt ander gedrag van alle gebruikers, waarbij vooral elektriciteit wordt gebruikt wanneer er veel duurzame opwek van wind of zon is en minder elektriciteit wordt gebruikt tijdens piekuren. De netbeheerders vertrouwen op een snelle invoering van de vandaag door het kabinet aangekondigde maatregelen, waaronder het versneld toepassen van netbewust laden van voertuigen en ervoor zorgen dat slimme aanstuurbare apparaten de norm worden. Ook vinden de netbeheerders het een positieve ontwikkeling dat het kabinet 166 miljoen euro beschikbaar stelt voor een Stimuleringsprogramma Energiehubs. Daarbij stemmen bedrijven lokaal hun elektriciteitsvraag en -aanbod op elkaar af waardoor er minder ruimte op het stroomnet nodig is. Het kabinet en de netbeheerders willen daarnaast vanaf komend jaar proactief flextenders starten waarmee bedrijven, zoals een batterij-exploitant, voor een langere periode op strategische plekken meer dan 1GW aan ruimte op het stroomnet kunnen aanbieden tijdens piekomenten.  

Blijvende inzet op sneller bouwen 
Netbeheerders werken iedere dag hard aan de grootschalige verbouwing van het Nederlandse energiesysteem. Dit jaar wordt een totale investering verwacht van ruim 5 miljard euro. De investeringen van de netbeheerders groeien tot 2025 naar 8 miljard euro per jaar. Om de werkzaamheden aan de netten mogelijk te maken is het noodzakelijk dat overheden sneller keuzes maken over wanneer en waar welke energie-infrastructuur moet komen. Daarnaast moet er sneller grond beschikbaar komen voor de uitbreiding van het elektriciteitsnet en vergunningen en procedures worden versneld.    

Het net slimmer benutten 
De belangrijkste focus voor de netbeheerders is het sneller realiseren van de infrastructuur. Maar uitbreiding alleen is niet genoeg. De sector zet in op het slimmer gebruik van het net, bijvoorbeeld door spitsmijden financieel aantrekkelijker en minder vrijblijvend te maken en het net zwaarder te belasten waar dat veilig mogelijk is. Hiervoor werken belangenorganisaties, overheden, ACM en netbeheerders ook samen via het Landelijke Actieprogramma Netcongestie (LAN).   

Netbeheerders verwachten met de vandaag door het kabinet aangekondigde maatregelen het elektriciteitsnet meer te kunnen ontlasten en beter te benutten, zodat ze meer klanten kunnen aansluiten. Om zo vertragingen voor woningbouw en impact op economische groei en de verduurzaming van Nederland te beperken.